Lẽ được mất
Lya Luft
Chia sẽ ebook : http://downloadsachmienphi.com/
Tham gia cộng đồng chia sẽ sách : Fanpage : https://www.facebook.com/downloadsachfree
Cộng đồng Google :http://bit.ly/downloadsach

Table of Contents
Lời giới thiệu
1 Lời mời gọi
Kiếm tìm âm sắc
2 Những gì tôi thấy trong gương
Khúc củi bên sườn núi
Nguyên lý của tâm hồn
Thần Chết ghé thăm
3 Thuần phục để không bị hủy diệt
Kỹ nữ nơi góc phòng
Nhảy múa với bù nhìn
4 Mất mát, nhưng không đánh mất chính mình
Hy vọng - Tình yêu của tôi
Gửi người bạn không dùng e-mail
Lớn tuổi - sao lại không nhỉ?
Thương tiếc và tái sinh
5 Thời gian sống
Điệu nhạc của cuộc đời
Mục Lục

Dành tặng
Fabiana và Fernanda – và Rodrigo –
những người đã tạo nên một phần cái được.

Lời giới thiệu
Tôi thật sự hạnh phúc khi biết rằng kể từ nay độc giả yêu văn chương sẽ có cơ hội tiếp cận
với một trong những nữ tác giả Brazil đương đại có tầm ảnh hưởng lớn nhất. Lya Luft là một
trong số những cây bút hiếm hoi có khả năng mở ra những con đường mới.
Sở dĩ tôi nói Lya mở ra con đường mới chứ không phải một lối tắt đi đến những gì bạn
muốn là bởi tác phẩm của bà bày ra vẻ phong phú chứ không phải giản đơn của cuộc sống.
Trong thế giới hiện đại, giữa thời kỳ mà mọi thứ đến quá dễ dàng, cùng với tư tưởng tôn sùng
cái mới lạ, trẻ trung, Lya lại mời gọi chúng ta làm một điều đang ngày càng hiếm hoi: trưởng
thành để nhận ra vẻ đẹp trong từng thời kỳ của cuộc sống, và để lạc quan đương đầu với sức
tàn phá của thời gian.
Là thạc sĩ văn học, Lya Luft thông thạo hai ngôn ngữ Anh và Đức. Bà giảng dạy, đồng thời
khẳng định vị thế vững chắc của mình trong sự nghiệp biên dịch tác phẩm của các tác giả nổi
tiếng như Thomas Mann, Gunter Grass, Virginia Woolf và nhiều tác giả khác từ nguyên bản
tiếng Anh, tiếng Đức sang tiếng Bồ Đào Nha. Năm 1980, khi bước sang tuổi bốn mốt, bà khởi
nghiệp sáng tác với tiểu thuyết đầu tay Bạn đời – tác phẩm đã lập tức khiến giới phê bình và
bạn đọc sửng sốt bởi giọng văn đầy đặn, giàu xúc cảm. Nhưng mãi đến năm 2003 với Lẽ Được
Mất, tên tuổi của Lya mới được phổ biến rộng rãi trong công chúng.
Bằng lối dẫn chuyện nhẹ nhàng, quyển sách hé mở những trăn trở, suy tư của con người về
cuộc đời của mỗi chúng ta, đồng thời chứng minh với độc giả khả năng độc đáo của tác giả người có thể chiếm được cảm tình của người đọc vốn đã xem bà như bạn: chạm đến sâu thẳm
tâm hồn và khiến họ miên man suy tưởng; vỗ về và truyền cảm hứng. Sống, đối với Lya, không
thể thiếu sự đam mê và nếm trải cả vị ngọt ngào lẫn đắng cay mà cuộc đời mang lại. Vì thế, sau
khi khẳng định tầm vóc của một tiểu thuyết gia, nhà thơ và dịch giả, không có gì ngạc nhiên khi
bà lồng ghép vào từng câu chữ sự nhạy cảm không ai sánh kịp trong các tác phẩm đề cập đến
đạo đức và phẩm hạnh.
Lẽ Được Mất mang đến cho bạn đọc hình ảnh của một người phụ nữ đã đạt đến độ chín
muồi về những gì căn bản nhất: trải nghiệm, sự trưởng thành, tuổi tác, mối quan hệ gia đình,
cái chết, nỗi cô độc, tình yêu, bản ngã và tình mẫu tử. Từ những thứ vụn vặt nhất đến những
điều vĩ đại nhất trong cuộc sống, bà luôn nhấn mạnh khía cạnh cốt yếu trong sự tồn tại của
chúng ta bằng vẻ tinh tế của một người nhìn đời với đôi mắt lạc quan mà rất mạnh mẽ và
không ngại phê phán những ai đầu hàng trước mỗi khó khăn nhỏ nhặt.
Lya Luft là người lạc quan, nhưng bà không nhìn cuộc đời qua lăng kính màu hồng. Những
suy nghĩ của bà, vì thế, thường đi ngược lại khuôn mẫu sẵn có - nó khơi dậy cảm hứng, kêu gọi
những người đương thời nhìn lại mình, sâu tận tâm can, để từ đó trưởng thành hơn.
Có ai trong chúng ta, dù chín chắn hay xốc nổi, chưa từng trải nghiệm niềm vui và nỗi thất
vọng, chiến thắng và thất bại, mất mát và thành tựu? Một trong những bài học to lớn nhất mà
tác giả dành cho chúng ta là: những gì cuộc đời mang lại hoàn toàn phụ thuộc vào vốn hiểu biết
của chúng ta. Theo bà, chính thái độ trân trọng từng phút giây cuộc sống và tính nhân văn, sẵn
lòng đón nhận quy luật của tạo hóa, sức tàn phá của thời gian, sẽ giúp chúng ta thoát khỏi
những cạm bẫy của chính mình – những thứ bó buộc tầm nhìn của sự vô cùng và chân giá trị.
Lya không đưa ra các lập luận giáo điều hay những công thức cứng nhắc. Trong Lẽ Được
Mất, tác giả chia sẻ những trải nghiệm cá nhân thông qua quá trình trưởng thành, qua đó mở
ra cho chúng ta lối đi dẫn đến những khả năng vô tận của cuộc sống trong nhiều giai đoạn khác
nhau, từ lúc chúng ta còn thơ trẻ đến tuổi trưởng thành. Trong tác phẩm lôi cuốn và đầy tính

khám phá này, độc giả sẽ tìm thấy một chút gì đó của chính mình, những trải nghiệm, nỗi sợ
hãi, ngờ vực và cả khắc khoải từng qua. Độc giả sẽ tìm thấy những sợi dây liên kết trong mối
quan hệ giữa người với người mà chúng ta ai ai cũng đều khao khát.
Paulo Coelho –
tiểu thuyết gia nổi tiếng người Brazil

1
Lời mời gọi
Tôi không phải là bãi cát
nơi đôi cánh gió tượng hình,
hay những chấn song bên ngoài khung cửa.
Cũng không phải hòn đá lăn
theo từng đợt thủy triều cuộc sống,
nối tiếp nhau trên những bãi bờ.
Tôi là đôi tai áp vào chiếc vỏ ốc đời mình,
là bàn tay tạo hóa, là sự hủy diệt,
là chủ nhân và kẻ tôi tớ, và tôi là
điều bí ẩn.
Hãy cùng nhau viết nên kịch bản
cho gánh hát đời người:
vở kịch mang tên Tôi và Số phận.
Hai thứ không phải lúc nào cũng hòa hợp,
hoặc bởi ta chưa thật hiểu chính mình.

Kiếm tìm âm sắc
Vì đâu có quyển sách này?
Có lẽ đó là những ghi chú thêm thắt trong bài viết Rio do Meio của tôi năm 1996. Cũng vẫn
những dòng văn đó, tiếp theo những chủ đề quen thuộc. Tất cả các tác phẩm của tôi đều là sự
giản lược hoặc lặp lại: những tình tiết và nhân vật xuất hiện đâu đó đằng sau chiếc mặt nạ mới.
Tôi làm như thế bởi tôi nhận ra mình chưa cạn ý, và tôi muốn tiếp tục viết về chúng. Chắc tôi
sẽ trung thành với cách làm này cho đến những dòng kết của quyển sách cuối cùng.
Vậy, thật ra quyển sách này là gì?
Tôi sẽ không gọi đây là “bài viết”, bởi giọng văn nghiêm trang và nền tảng mang tính lý
thuyết của những thuật ngữ đề cập trong tác phẩm này không phải là cách viết của tôi. Càng
không phải truyện hay tiểu thuyết. Cũng không phải tài liệu giảng dạy – tôi chẳng có gì để
thuyết giáo.
Vì còn có rất nhiều hoạt động, phương pháp làm việc và những ý tưởng sáng tạo chưa được

gọi tên nên mọi người sẽ gọi tác phẩm của tôi theo bất kỳ tên gọi nào họ muốn. Với riêng tôi,
tên của nó chính là những gì bạn nghe được – từ tôi rất ưa dùng trong những quyển tiểu thuyết
và bài thơ của mình – là tiếng gọi để độc giả tìm đến và suy nghĩ cùng tôi.
Những điều tôi viết đây xuất phát từ quá trình trưởng thành của chính mình, là một phần
của những giây thăng trầm, những phút vinh quang và cả những thời kỳ u ám. Trên chặng
đường này, tôi ngộ ra rằng cuộc đời không chỉ đầy rẫy đớn đau, mất mát, mà vẫn còn đó vô vàn
những yêu thương và trái ngọt.
Cán cân được-mất này phụ thuộc chủ yếu vào những gì chúng ta có thể và mong muốn đón
nhận.
***
Tôi gặp một người bạn là nghệ sĩ dương cầm kiệt xuất. Tôi nói tôi vừa đặt bút viết một
quyển sách mới, nhưng cũng như mọi lần, tôi vẫn đang đi tìm thứ “âm sắc” mình muốn.
Anh cho cũng là lẽ thường khi một nhà văn đi tìm âm sắc. Chúng tôi cùng phì cười khi phát
hiện cả hai đang đi tìm cùng một thứ: âm sắc. Âm sắc của ngôn ngữ, của nghệ thuật, và – điều
mọi người ai cũng phải có – âm sắc của đời mình. Chúng ta ước mong cuộc sống của mình sẽ
có âm sắc thế nào? (Tôi không bàn đến việc chúng ta bị buộc phải sống như thế nào).
Một cuộc sống với giai điệu nửa cung u sầu, hay âm sắc tươi tắn, nhịp nhanh và dễ chịu, hay
biến chuyển giữa hân hoan và vui tươi với những khoảnh khắc lắng đọng và trầm tư?
Cuộc sống ấy chỉ hời hợt nơi bề nổi hay ngày một sâu hơn vào làn nước thăm thẳm bên
dưới?
Cuộc sống ấy bị chi phối bởi sự ồn ã xung quanh hay lắng đọng trong thanh âm của những
khoảng lặng và sự câm nín – của chính chúng ta, và cả những người khác?
Giai điệu của chúng ta sẽ là nỗi hoài nghi và niềm tin lạc lối, hay sẽ mở ra cánh cửa dẫn đến
những cảnh quan bao la vô tận?
Một phần tùy thuộc vào bản thân ta.
Trong dàn nhạc, vai trò của chúng ta – thường đi cùng nhiều sự kiện ngẫu nhiên và phát
sinh khó lường – vừa là người lên dây đàn, vừa là nghệ sĩ trình diễn. Trước khi làm được điều
đó, chúng ta tự tạo nhạc cụ cho mình. Điều này khiến công việc trở nên khó khăn hơn, nhưng
cũng thú vị hơn rất nhiều.
Tôi ngồi đây trước máy vi tính và miên man suy nghĩ về âm sắc của quyển sách. Tôi nhất
định phải tìm ra nó. Tôi cảm nhận nó như một lời thì thầm gửi đến độc giả: “Hãy đến và suy
nghĩ cùng tôi, hãy đến và giúp tôi trong cuộc chinh phục này”.
Dù chỉ là những ghi chép cá nhân, nhưng đôi lúc quyển sách này có vẻ tàn nhẫn: Tôi nói
rằng chúng ta quan trọng, tốt đẹp và có năng lực tiềm tàng, nhưng tôi cũng nói rằng chúng ta
thật vô dụng, thật tầm thường. Tôi nói rằng chúng ta có thể hạnh phúc hơn cuộc sống ta đang
chấp nhận, nhưng chúng ta e ngại cái giá phải trả. Chúng ta là những kẻ hèn nhát.
Tuy nhiên, tôi là một trong số những người tin rằng hạnh phúc là có thật, tình yêu là có thật,
cuộc sống không chỉ toàn phản bội hoặc lỡ làng, mà còn có lòng nhân hậu, tình bạn, niềm trắc
ẩn, đạo đức và sự tinh tế.
Tôi cho rằng đến khi nào còn tồn tại, ta cần học một phương pháp mà ít ai còn tin tưởng, đó
là “sống hạnh phúc”. (Tôi thấy nhiều cặp chân mày nhướng lên vẻ mỉa mai khi nghe lời tuyên

bố tưởng chừng hão huyền này).
Mỗi người một con đường riêng, một cá tính riêng.
***
Trong các mối quan hệ con người, bao gồm cả những mối quan hệ yêu đương, ta thường lội
ngược dòng. Ta cố làm những điều không thể: chẳng bao giờ có chuyện hòa hợp tuyệt đối,
chẳng bao giờ ta có chuyện chia sẻ mọi thứ. Bản chất con người không thể nào chia sẻ: nó là sự
khám phá và ngạc nhiên, là vinh quang hoặc suy tàn của mỗi cá nhân – đầy cô độc.
Tuy nhiên, trong một cuộc đối thoại hay một lúc lặng im nào đó, trong một ánh nhìn hoặc
một cử chỉ yêu thương, một ô cửa nhỏ hẹp sẽ mở ra. Người biểu diễn và khán giả cùng nhau
chiêm ngưỡng – như một cặp tình nhân.
Đó là cách mà con người kết thúc.
Vì vậy, tôi viết và sẽ viết rằng: tôi muốn khuyến khích những độc giả tưởng tượng của tôi
(thay cho những người bạn tưởng tượng thời thơ ấu) tìm kiếm và chia sẻ cùng tôi nỗi băn
khoăn về những gì chúng ta có thể làm được trong quỹ thời gian hữu hạn của đời người.
Bởi cuộc sống – cho đến suy nghĩ cuối cùng và cái nhìn sau chót – là quá trình tự biến đổi.
Những gì tôi viết trong quyển sách này không phải là những giấc mơ giữa ban ngày. Tôi là
phụ nữ của thời đại, và tôi muốn chứng kiến thời kỳ của mình với tất cả những khả năng tôi có:
phát huy trí tưởng tượng hoặc viết về những nỗi đau và những băn khoăn, mâu thuẫn và lòng
cao thượng; về bệnh tật và chết chóc, cả những nỗi hối hận muộn màng khi lỡ nói ra điều
không nên nói, và vì chỉ biết im lặng trong lúc cần lên tiếng.
Tôi còn viết về thái độ khi chúng ta thi nhau đổ lỗi và ngây ngô trước những sự thể xảy đến
với mình.
Ta góp một phần quan trọng trong chính những sự lựa chọn và cả thờ ơ của mình, giữa dấn
thân và thỏa hiệp, giữa niềm hy vọng và sự hồ nghi. Hơn hết, chúng ta phải quyết định sẽ sử
dụng và tận hưởng thời gian của mình như thế nào, vốn dĩ là hiện tại ta đang sống. Thế nhưng
ta lại quá ngây ngô trước những tai nạn và hoàn cảnh đau thương có thể tước đoạt tình yêu,
người thân, sức khỏe, công việc và cả sự bình yên của ta. Chính vì nhận thức đó mà quan niệm
của tôi về một kiếp người, về chính tôi, đối lập với lẽ thường.
Ta là sự biến đổi. Ta là quá trình. Và điều đó khiến ta phiền lòng.
Năm tháng trôi qua mang đến sự sinh sôi và phát triển chứ không phải sự mất mát hay giới
hạn. Với quan niệm này, chúng ta trở thành chủ nhân chứ không phải nô lệ; chúng ta là người
chứ không phải những con thú bé nhỏ hoảng loạn bỏ chạy mà không biết tại sao.
Nếu độc giả và tôi có thể hòa nhịp thì cuộc độc thoại này sẽ trở thành đối thoại.
Nhờ thế, tác phẩm của tôi mới đạt được mục đích nào đó.

2
Những gì tôi thấy trong gương
Dù là kết quả của lỗi lầm hay tình yêu
thì tôi cũng được sinh ra từ những gì đối lập.
Một bờ môi cong,
hình dáng đôi bàn tay hay dáng đi tất tả (cả
những giấc mộng và nỗi sợ hãi)
được ban cho tôi từ những người đã tạo nên
hình hài này
Nhưng những gì tôi tìm trong gương
lẽ ra phải ở đó
giống như tôi khao khát.
Tôi sẽ có đôi cánh
của những người bay cao bay xa
những ai phủ bóng lên tôi khi tôi lớn
- như thể dưới tán cây kia
một thân cây nhỏ
và bông hoa của nó.

Khúc củi bên sườn núi
Thế giới này sẽ không tồn tại nếu ta không cảm nhận về nó, không thiết lập trật tự cho nó.
Ít ai để ý rằng việc ta sống sót hay gục ngã hoàn toàn phụ thuộc vào cách nhìn của ta về
cuộc sống. Ta khám phá hay trốn tránh tùy thuộc vào thái độ cởi mở hay khép kín của ta với
cuộc đời.
Điều gì tạo quan điểm sống này?
Bắt nguồn từ thuở ấu thơ, với những nỗi trăn trở không thể nào lý giải.
Ngay cả khi được yêu thương, ta vẫn cảm thấy một nỗi bấp bênh cố hữu. Dù được bảo bọc,
ta vẫn không tránh khỏi tai nạn và những tình huống khó khăn không xoay xở được. Ta vừa
dựng lên những rào cản, vừa tìm cách kết nối với mọi thứ xung quanh và những điều sắp đến.
Trên mảnh đất của gặp gỡ và ngăn cách, của nỗi sợ hãi và niềm sung sướng, những vật chất

hình thành nên sự tồn tại của bản thân ta, đã có mặt trước cả khi ta sinh ra trên cõi đời này.
Nhưng ta không để mặc cho hoàn cảnh cuốn đi. Ta là người trong cuộc.
Có một bi kịch luôn tiềm ẩn: Nếu ta không nhận ra hoặc không đủ can đảm thay đổi và cải
thiện, ta sẽ phí hoài cả cuộc đời bởi tài năng của mình bị chối bỏ - luôn luôn như thế, bất kể ta
đang ở độ tuổi nào.
Quá trình hình thành bản ngã của mỗi người có thể được ví như việc xây nhà mà phần
móng sẽ tượng hình từ thời thơ ấu, tường xây vào giai đoạn trưởng thành và mái được lợp ở
tuổi xế chiều, thời điểm mọi thứ đã viên mãn nhưng đôi khi cũng bị xem như thời kỳ suy thoái.
Bàn tay của những người đã cho ta hình hài cũng góp phần vào công trình này. Bằng việc
tách ra sống riêng khi lớn khôn, ta thể hiện bản ngã của mình: con người mà chúng ta mong
ước, con người mà ta cho rằng mình nên như thế – con người ta thấy đáng sống.
Trong ngôi nhà này, ngôi nhà của tâm hồn và thể xác, chúng ta không thể là con rối ngu ngơ
mà phải là những chiến binh biết suy nghĩ và ra quyết định.
Để trở thành con người đúng nghĩa, quá trình xây dựng “cái tôi” không cho phép chúng ta
ngơi nghỉ một ngày nào: sẽ luôn có những bức tường mong manh, những tính toán sai lầm và
đổ vỡ. Thậm chí, một phần của công trình sẽ đổ sập. Nhưng công trình đó cũng mở ra những
cánh cửa sổ hướng đến mặt trời.
Cho dù kết quả là gì – một ngôi nhà để ở hay một phế tích hoang tàn – thì đó cũng là thành
quả chung của tất cả những gì người khác nghĩ về ta và ta nghĩ về mình, là những gì ta yêu
thương và được yêu thương, là những gì người khác làm cho ta tin rằng mình xứng đáng, và cả
những điều ta làm để khẳng định hoặc thay đổi điều này, dấu ấn này - một điều gì đấy gắn liền
với tên tuổi ta.
Tuy nhiên, mọi thứ vẫn quá đơn giản: kết quả ấy là sự trộn lẫn của lòng tin và sự lẩn trốn,
cám dỗ và hân hoan, cả những yêu thương và khước từ. Chúng ta nhảy múa đằng sau những
chiếc mặt nạ, nhờ chúng che giấu đi nỗi băn khoăn phiền muộn. Không ai có thể vui mãi và
cũng chẳng ai phải buồn mãi. Mỗi ngày lại là một thử thách mới.
Sự mơ hồ này vừa khiến ta tổn thương, vừa giúp ta trưởng thành. Nhưng nó giúp ta thành
người.
Với quỹ thời gian cuộc đời mình, tôi sẽ gắng sức hoàn thiện tác phẩm của riêng mình, bằng
cọ, màu và giá vẽ.
Trong những năm đầu đời, hầu hết mọi thứ đều là sản phẩm của môi trường xung quanh
nơi tôi được sinh ra, từ gia đình, trường học, những khung cửa – những phương tiện người lớn
dạy tôi quan sát cuộc sống – vốn sẽ trở thành chốn nương thân hoặc nơi giam cầm, là niềm
mong đợi hay sự ép buộc.
Rồi chẳng mấy chốc cũng không còn ai cho tôi đổ lỗi: cha mẹ, lòng yêu thương hay mối thù
hận, sự quan tâm hoặc vẻ thờ ơ… chỉ khi lớn lên người ta mới nhận ra mình đã chịu đựng bao
nhiêu căn bệnh trầm kha trong tâm tư con người. Cuối cùng, chúng ta sẽ thảng thốt nhận ra:
cha mẹ cũng là những con người bình thường như chính ta thôi. Họ đã làm tất cả những gì họ
biết, những gì có thể...
Còn tôi… tôi thì sao?
Mỗi người là một nghệ sĩ trong gánh xiếc đời mình. Tấm lưới đỡ bên dưới được đan bằng

hai sợi dây bện chặt vào nhau: một từ những người đã sinh ra và nuôi dưỡng ta, một từ niềm
tin và hy vọng của chính ta.
***
Thuở nhỏ, tôi thường nghe mọi người nói: “Trẻ con vô tư, không lo nghĩ”.
Thật ra là trẻ con biết suy nghĩ. Và còn một thứ khác quan trọng hơn nhiều, một điều mà
con người thường quên bẵng khi đã trưởng thành, là cách một đứa trẻ sống. Khi mải mê ngắm
nhìn một dấu vết trên tường hay một con côn trùng trên cỏ, hoặc vẻ đẹp của đóa hoa hồng, đứa
trẻ không chỉ đơn giản là nhìn, mà đã hóa thân vào tất cả những gì nó đang quan tâm. Giây
phút ấy nó là con bọ, là dấu vết trên tường, là đóa hoa hồng, là ngọn gió và sự thinh không.
Tương tự như thế, đứa trẻ chính là hóa thân của sự lạnh lùng hay cơn giận dữ của người lớn,
là sự vô tình hoặc là kết quả của một tình yêu chân thật.
Đôi khi trẻ con cũng cần ngồi yên. Đừng lúc nào cũng đòi hỏi chúng phải vận động, chạy
nhảy, trò chuyện hay vui chơi. Trầm tư không đồng nghĩa với bệnh tật.
Khi một đứa trẻ hòa mình vào không gian xung quanh tức là nó tham gia vào một quá trình
còn quan trọng hơn chính bản thân nó - nó đang phát triển một cách vô thức. Tuy nhiên, đứa
trẻ còn sở hữu một gia tài quý báu hơn cả ý thức hệ: khả năng học hỏi mọi thứ, một trí tuệ hồn
nhiên.
Chúng ta dần đánh mất thứ trí tuệ này đến mức hoàn toàn bị “thuần hóa”, như thể việc ta
khép mình vào thế giới xung quanh là điều tất yếu vậy.
May thay, con người dù trong quá trình bị thuần phục ấy vẫn còn giữ được khả năng biết
ước mơ, bởi một thế giới hoàn hảo vẫn đại diện cho mong muốn được tự do của loài người.
Bằng không, chúng ta sẽ trở thành thân lừa chở nặng những trách nhiệm và bổn phận, mà chôn
vùi đi cái mà chúng ta thường gọi là tinh thần, bản ngã, cái tôi, hoặc đơn giản là tâm hồn.
Chúng ta sẽ bị bào mòn bởi sự phù phiếm vốn nguy hiểm không kém gì căn bệnh đáng sợ
nhất: nó tấn công chính tâm hồn ta, khiến tâm hồn ta xác xơ và khô cằn.
Một tâm hồn mục ruỗng.
Một đứa trẻ không nhỏ bé như hình hài của nó, bởi tồn tại bên trong cơ thể ấy là thời gian,
là nét riêng và tính cách, là sự hiện diện và cảm xúc – những gì làm nên tố chất của đứa bé ấy.
Khi còn là trẻ con, đôi khi tôi cũng cố lý giải điều này bằng những lời lẽ ngây thơ. Dường
như không ai hiểu, hoặc bởi họ chẳng muốn nghe. Thế nên tôi đặt tất cả vào những câu chuyện
tôi kể cho chính mình như những câu thần chú. Khi lớn lên, tôi thôi không sáng tác thần chú
nữa mà chuyển sang viết tiểu thuyết và những loại sách khác. Như quyển sách này.
Tôi cũng nhận ra rằng sự thờ ơ mà người khác dành cho những ý tưởng nhỏ dại của tôi
ngày xưa không phải bắt nguồn từ sự thiếu quan tâm. Tôi không thể diễn tả ý mình cho rành
mạch, mà người lớn thì không hiểu được sự khác nhau giữa tưởng tượng và thực tế, cũng
không thể diễn tả chúng thành lời, thế thì làm sao hiểu nhau được.
***
Một lần nữa, tác phẩm này của tôi được viết dựa trên ý tưởng về một gia đình.
Tôi đã viết về chủ đề này không mệt mỏi.

Chúng ta bị những lời tiên tri đánh dấu lên số phận ngay khi còn rất nhỏ, như những lời
nguyền hay chúc phúc trong những câu chuyện thần tiên.
Những nhân vật đầy bi kịch và thê thảm mà tôi tạo ra trong các tác phẩm của mình được
cóp nhặt từ thực cảnh của những gia đình khốn khổ, nơi thiếu vắng tình yêu và thói đạo đức
giả cùng sự cô độc mặc tình thao túng. Đôi khi những nhân vật này lúng túng vì không thể bày
tỏ cảm xúc. Mà cảm xúc sẽ héo tàn nếu không được thổ lộ.
Sống một mình đã khó khăn, sống trong một gia đình lại thêm phần phức tạp và phiền toái.
Chúng ta phải chấp nhận những sự ràng buộc tình cảm thất thường. Chúng ta phải chịu đựng
cảm giác thiếu thốn về thời gian và tiền bạc. Chúng ta phải chịu đựng bởi nhu cầu được trưởng
thành lớn hơn gấp nhiều lần nhu cầu về quyền lợi. Và nhiều phiền muộn khác nữa vì không
được đối thoại, không được quan tâm và cô độc trong chính ngôi nhà mình. Chủ yếu là vì chúng
ta không có thời gian hoặc cơ hội để thể hiện niềm sướng vui hạnh phúc.
Trẻ con dù sinh ra trong gia đình nào cũng không thể bị xem là gánh nặng hay một loại
trách nhiệm. Nếu sự hiện diện của chúng mang đến cho ta niềm vui, ta phải mong chờ và yêu
thương chúng mới phải. Trước khi đón một đứa trẻ ra đời, hãy làm cho ngôi nhà của mình thật
sự là tổ ấm, chứ không phải chốn ngục tù.
Thời thơ ấu đặt nền móng cho con đường mà chúng ta sẽ đi suốt quãng đời còn lại. Nếu con
đường ấy quá nhiều cạm bẫy, chúng ta sẽ dễ sẩy chân, có khi vấp ngã – nhưng như thế lại có
ích, vì chúng cho ta cơ hội để chỉnh đốn diện mạo. Có thể là một vẻ ngoài dễ gần hơn. Nhưng
đôi khi những vấp váp này khiến chúng ta tê liệt.
Khi đã trưởng thành, tôi luôn nhớ về mình qua dáng vẻ một cô bé say sưa tận hưởng nét
đẹp của giọt mưa rơi trên những rặng cây trong vườn hàng mấy mươi năm trước. Hình ảnh đó
còn đọng mãi trong tôi, ngay cả khi những người thân yêu đã qua đời, ngôi nhà cũ đã bán đi, và
tôi cũng chẳng còn là bé gái thuở nào.
Bởi thế, tôi buộc phải dành một nơi trong tâm hồn mình để chứa đựng những điều tươi
sáng, và tôi muốn nơi đó phải rộng lớn hơn cả gian phòng tôi dành để cất giữ những tàn dư của
quá khứ.
Con người ấy bên trong tôi phải được nuôi dưỡng bằng nhiều kỹ năng, thế nên, dù vẫn còn
những hạn chế, tôi vẫn có thể mở lòng chào đón một cuộc sống không ngừng biến đổi.
Ta sống gần hết cuộc đời mình như lũ chột, lớn lên sau những trắc trở và sai lầm, nhích
từng bước qua những thách thức mà ta phải đối mặt mỗi ngày. Dù trên nền đất vững chãi hay
trên nền cát lún, ta phải tự xây cho mình một mái nhà từ những chất liệu thô kia. Nhưng ta
không lường hết được mọi điều. Ngay cả các phép tính cũng cho ra những kết quả bất ngờ. Bên
trong ta có khả năng ước mơ lẫn sự sẵn sàng nhượng bộ - nỗi sợ hãi và niềm hân hoan.
Nghe có vẻ không tưởng, nhưng tôi sẽ không để cho sự nhạy cảm của mình bị mai một.
Thay vì trở nên chai sạn, tôi sẽ biết bày tỏ những trạng thái cảm xúc của mình một cách tích
cực nhất.
***
Mọi thứ trở nên phức tạp bởi ta cứ vác nặng hành trang tinh thần của chính mình. Bởi
chúng ta được sinh ra trong quá trình tiến hóa của chính mình: có những điều không bao giờ
thay đổi; bản chất con người dựng nên những bức tường kiên cố, không dễ lay chuyển và càng
khó vượt qua. Cuộc chiến này vẫn sẽ tiếp diễn cho đến khi nào chúng ta còn tồn tại.
Thế nhưng những điều giúp ta đi hết cuộc đời này không phải lúc nào cũng ổn định, thể

hiện qua việc một số người sinh ra vốn dĩ mong manh hơn những người khác. Một đứa trẻ luôn
có vẻ phiền muộn hơn các anh em ruột thịt của nó. Đây không phải là lời phán xét, nhưng đó
hẳn là một lời cảnh báo từ Bà Mẹ Thiên Nhiên.
Khu vườn nhỏ bé ngày xưa đã dạy tôi rằng một số loài cây tự thân đã mạnh mẽ, số khác
chẳng ra sao, một số cây bị sâu bệnh hoặc tàn lụi ngay lúc còn non, trong khi những cây khác
dù già cỗi vẫn không ngừng đơm hoa kết trái.
Chúng ta cũng không khác mấy, duy chỉ có một điều: chúng ta biết suy nghĩ. Chúng ta có thể
tận hưởng cảm giác tự do, và trong một chừng mực nào đó, chúng ta có thể can thiệp vào mọi
thứ.
Vì thế, một lần nữa, tôi khẳng định chúng ta hoàn toàn chịu trách nhiệm về mình. Ít nhất
chúng ta có trách nhiệm liên đới với những gì mình làm, với hành trang mang theo trong suốt
hành trình nối sự sống và cái chết.
Chúng ta mang theo quá nhiều thứ vô nghĩa. Trên đường đi, ta lại đánh rơi hoặc vứt bỏ
những thứ quý giá để nhặt nhạnh thêm những thứ vớ vẩn, chẳng ra sao. Chúng ta cứ chạy mãi
không ngừng cho đến tận cùng nỗi khiếp sợ; có mấy khi ta dừng lại một chút để xem xét con
đường mình đi, để thay đổi hoặc tiếp tục với những điều đã định.
Chúng ta thậm chí không có những khát vọng riêng tư. Chúng ta mặc cho mình bị cuốn trôi
theo số phận hoặc ý muốn của những người khác. Chúng ta quá yếu đuối đến mức không biết
phản kháng. Chúng ta là những kẻ chui rúc nơi góc phòng hoặc ngồi lì bên mép ghế cuộc đời.
Một số phận phí hoài, khi ai đó bỏ quên sự phát triển tự nhiên của chính mình dù anh ta có
thừa khả năng. Đối với tôi, điều đó cũng đau buồn như thua một cuộc chiến, bởi đó là thất bại
của con người – vốn đáng giá ngàn lần hơn.
Chúng ta không nên chỉ viết những bài báo hoặc tham gia biểu tình để phản đối chiến tranh,
tình trạng bạo lực tràn lan, tham nhũng hay nghèo đói, mà ta cần lên tiếng khẳng định tầm
quan trọng của những gì ta gieo vào lòng mỗi cá nhân, và cả việc ta dành thời gian nuôi dưỡng
những mầm cây ấy.
***
Nếu cứ khăng khăng về tầm quan trọng của cái nhìn đầu tiên dẫn dắt tôi trên con đường
mình đi, phải chăng tôi đang trút mọi tội lỗi lên gia đình – lên các bậc phụ huynh?
Tôi nghĩ là thế.
Tình yêu đầu đời mà cha mẹ dành cho con cái sẽ quyết định những kỳ vọng mà chúng ta đặt
lên mọi mối lương duyên của mình sau này. Những trải nghiệm thuở ban sơ sẽ ảnh hưởng rất
lớn đến những gì xảy ra trong tương lai.
Sinh thành và dưỡng dục con cái đồng nghĩa với việc phải hoàn thành tốt vai trò làm cha làm
mẹ liên tục mỗi ngày, không được lơ là, ngừng nghỉ.
Tình yêu có thể là một món quà vô giá, cũng có thể tạo nên những khủng hoảng; tình yêu
lúc nào cũng cần lòng kiên nhẫn, óc hài hước, sự bao dung và sức mạnh, nhưng mức độ của
những yếu tố đó thay đổi theo từng thời kỳ. Không có tài liệu hay trường học nào dạy con
người ta cách yêu. Một đấu trường của những trận chiến sống mái khiến tôi không còn là một
con người trọn vẹn – cũng giống như cảm giác bình thản đối mặt khó khăn mà ta tự tạo cho
mình. Việc tranh đấu có thể mang ý nghĩa tích cực - có đấu tranh mới có phát triển. Yêu thương
nghĩa là chấp nhận mọi giới hạn.

Mối quan hệ gia đình phát sinh từ những khác biệt, thậm chí đối lập trong tính cách con
người, như thể số mệnh an bài chúng ta phải sống cùng nhau, giữa bốn bức tường của một mái
nhà (với những mối quan hệ không thể nào chối bỏ, như cha mẹ và con cái), hai con người
chung sống trong một nơi luôn sôi sục bất đồng và thiếu cảm thông:
- Tôi luôn cảm thấy hình như mẹ chẳng biết cách đối xử với mình!
- Con tôi từ lúc mới sinh ra đã chẳng bao giờ chịu nằm yên trong tay tôi.
- Tôi không bao giờ hiểu cha thật sự muốn gì ở tôi, ông như người xa lạ vậy.
- Cứ như có thứ hóa chất gì đó khiến tôi và mẹ dị ứng nhau, hai mẹ con không thích ôm
nhau.
- Chúng tôi như sống trong hai thế giới tách biệt.
- Tôi không có cách nào làm mẹ hài lòng. Mẹ lúc nào cũng chì chiết tôi, ngay cả bây giờ tôi
đã lớn còn mẹ đã già, sự tình vẫn vậy.
- Cha tôi hình như lúc nào cũng bực tức khi nhìn thấy tôi. Ông luôn đòi hỏi và đặt cho tôi
những yêu cầu quá khắt khe, và dù có cố gắng đến mấy tôi vẫn cảm thấy đang nợ ông điều gì
đó.
Chính mái ấm gia đình này, nơi tuy chúng ta không thể lựa chọn nhưng lại góp phần rất lớn
trong việc hình thành nên con người mình, là nơi ta ra đi và trở về, ngay cả trong suy nghĩ. Nơi
ấy mãi là mái ấm của ta, ngay cả khi ta không còn sống ở đó.
Thoát ly khỏi gia đình cũng tốt. Nơi ấy rốt cuộc sẽ trở nên ngột ngạt bởi nó có thể là ngục
tù, là địa ngục, là hố sâu thăm thẳm. Nếu ta cho phép mình bị bó buộc trong ấy, sớm muộn gì ta
cũng phải chật vật thoát ra, tìm đến một nơi mà ta vẫn thấy bất an, không biết liệu cuộc sống
có dễ thở hơn và chẳng biết mình sẽ làm gì tiếp theo.
Chúng ta không thể thay đổi quá khứ. Bi kịch gia đình có thể là những chiếc rễ độc ăn sâu
vào nền tảng của những mối quan hệ hoặc tâm hồn chúng ta. Quy luật của sự im lặng, của
những nỗi ám ảnh thầm kín, có thể gây nên những xáo trộn nghiêm trọng. Nhưng chúng ta có
thể thay đổi cái nhìn đối với ký ức, dù cho quá trình đó có ám ảnh và đau buồn đến mấy, nhưng
đó chính là sự khác biệt giữa sự sống và cái chết.
Ta có thể tự giải phóng mình. Ta có thể tái lập nhận thức của bản thân để biết đâu là điều
tốt nhất hoặc tiềm năng nhất cho mình.
Quan niệm sai lầm về thế giới xung quanh sẽ ngăn cản các quyết định của ta, khiến ta chùn
bước và bỏ cuộc, hoặc phải tìm đến những giải pháp thay thế. Ngay lúc giao thời này, những
năng lực bẩm sinh trong ta sẽ thể hiện vai trò của nó: những gì ta xây đắp cho mình, những
nguồn sức mạnh ta tin cậy – và cả sự tự tin rằng mình có khả năng làm được một điều gì đó.
Chúng ta không thể kiểm soát số phận của những người mình yêu thương, càng không thể
đau nỗi đau của họ, nhưng chúng ta có thể hiểu có con là một trách nhiệm nặng nề. Chúng ta
không chỉ đảm bảo cho con trẻ được no đủ, được học hành, khỏe mạnh, mà còn phải giúp trẻ
hình thành nhân cách: một việc phức tạp hơn rất nhiều so với việc nuôi dưỡng.
Điều này không có nghĩa là ta có quyền nhào nặn con cái như thể ta là những vị thần toàn
năng. Mà ngược lại, trách nhiệm này là một phần trong bi kịch của những bậc làm cha làm mẹ
khi chúng ta không thể sống thay con mình hay bảo bọc chúng khỏi số mệnh, cũng không thể
lựa chọn thay chúng. Nhưng chắc chắn một điều, chính tính cách, lối sống và tư duy của chúng

ta khi con cái còn nhỏ - khoảng thời gian khi chúng có vẻ vẫn đang “thuộc về ta” - sẽ chi phối
đến toàn bộ cuộc sống của chúng về sau.
Tuy vậy, tôi không ủng hộ những bậc cha mẹ tự biến mình thành nạn nhân khi quan niệm
“tất cả vì con em chúng ta” và hy sinh cả cuộc sống riêng của mình. Tôi cũng không đề cao
những người mẹ giàu đức hy sinh, đánh mất bản thân và cuộc sống cũng với lý do tương tự,
nhưng trong thâm tâm lại luôn đổ lỗi cho con cái và buộc chúng phải trả lại những gì chúng
“mắc nợ”, thậm chí cả những điều chúng không hề “vay”.
Nhưng tất cả vẫn là ở ta. Chính niềm hy vọng hoặc nỗi thất vọng ê chề, tình yêu thương
hoặc sự ghẻ lạnh của ta là những gì con cái chúng ta mang theo trong từng bước chân. Rồi
những đứa trẻ sẽ trở thành cha mẹ, chúng sẽ truyền những điều đó đến với thế hệ tương lai. Đó
chính là nền tảng truyền từ nhiều thế hệ trước.
Từ thuở sơ khai của nhân loại, con người đã đứng giữa những chuỗi dài của thất bại và
thành công.
***
Khi sinh ra, chúng ta được thừa hưởng những đặc tính di truyền về thể chất lẫn tinh thần.
Nhưng chúng ta không chỉ có vậy. Chắc chắn không chỉ có vậy.
Xã hội chúng ta đang sống có rất nhiều tai mắt – những thứ vốn luôn dõi theo và can thiệp
vào cuộc sống thường nhật của ta. Một trong số đó được gọi là ý kiến của người ngoài - không
chỉ của những người chúng ta yêu mến và tôn trọng, mà c...